Ssaki (Mammalia), zwierzęta tworzące najwyżej uorganizowaną gromadę podtypu kręgowców (Vertebrata), typu strunowców, która powstała ok. 200 mln lat temu z gadokształtnych ssaków kopalnych z rzędu Therapsida, żyjących w permie i triasie.
Ssaki są stałocieplne, pokryte futrem lub uwłosieniem, mają serce o całkowicie oddzielonych od siebie 2 komorach i 2 przedsionkach oraz odrębne krążenie płucne i przeponę oddzielającą jamę piersiową od brzusznej. Samice ssaków karmią młode mlekiem wydzielanym przez gruczoły mleczne będące wytworami skóry.
Zęby ssaków osadzone są w zębodołach. Układ pokarmowy w zależności od pobieranego pokarmu cechuje się rozmaitymi przystosowaniami (np. złożony żołądek przeżuwaczy bądź żołądek małp liściożernych m.in. z rodzaju Colobus). Dobrze rozwinięte półkule mózgowe, większość ssaków ma dobrze rozwinięte zmysły węchu, wzroku i słuchu.
Cechą charakterystyczną ssaków jest zapłodnienie wewnętrzne. Zapłodnione jajo u stekowców jest znoszone przez samicę, a następnie wysiadywane, pozostałe ssaki są żyworodne. Zamieszkują zarówno środowiska wodne (walenie), jak i lądowe (większość), opanowały także przestrzeń powietrzną (nietoperze). Dzielą się na podgromady: prassaki (Prototheria), ssaki niższe (Metatheria) oraz dzisiejsze ssaki wyższe (Eutheria). Obecnie żyje na świecie ok. 4500 gatunków ssaków tworzących 19 rzędów systematycznych.
Ssaki wykazują dużą plastyczność fizjologiczną i wyraźne zróżnicowanie morfologiczne związane z prowadzonym trybem życia. Przystosowania morfologiczne mogą być mniejsze lub większe, mogą obejmować cały organizm albo tylko jego część, czy też pojedynczy narząd. W większości przypadków przystosowania do określonych warunków środowiska mają charakter specjalizacji, ograniczającej możliwości życia zwierzęcia w innych środowiskach. I tak dla przykładu bóbr europejski, który część życia spędza w środowisku wodnym, choć może poruszać się po lądzie, to jednak czyni to bardziej niedołężnie niż ssaki typowo lądowe. Skrócone kończyny, wrzecionowaty kształt ciała, palce spięte błoną pławną, która zwiększa powierzchnie tylnych kończyn, ułatwiają pływanie, lecz ograniczają poruszanie się po gruncie.
W porównaniu do zwierząt ściśle związanych ze środowiskiem ziemno-wodnym ssaki żyjące na lądzie wykazują dużo większe zróżnicowanie budowy ciała. Większość ssaków biegających to organizmy roślinożerne, które na ogół są całkowicie bezbronne w razie ataku. Ucieczka jest wówczas jedyną formą obrony. Zaatakowana sarna ma szansę przeżycia wyłącznie dzięki długim, silnie umięśnionym kończynom, sprawnemu sercu i dużej pojemności płuc. Szybkiemu biegowi sprzyja też jej smukły kształt ciała o wydłużonej szyi i stosunkowo niewielkiej głowie. Zając dzięki skróceniu kończyn przednich zyskał na mniej lub bardziej pionowej postawie, która jest przydatna do obserwacji otoczenia w otwartym terenie. Podobnym układem kończyn charakteryzuje się wiewiórka, przy czym chwytne dłonie, długi ogon i smukła budowa ciała umożliwiają jej prowadzenie nadrzewnego trybu życia.
Wyjątkową budową ciała charakteryzują się nietoperze, które zarówno w budowie, jak i w czynnościach fizjologicznych wykazują szereg cech umożliwiających im czynny lot. Najistotniejszym przystosowaniem do aktywnego lotu jest skórzasta błona lotna rozpięta pomiędzy wydłużonymi palcami kończyn przednich, między bokami ciała i kończynami tylnymi i przednimi. Błona tworzy skrzydła, którymi zwierzę operuje 12–19 razy na sekundę. Anatomicznym przystosowaniem do lotu jest też zrastanie się górnych kręgów oraz mostka i żeber, przez co usztywniona jest przednia część tułowia, a to ułatwia lot. Zupełnie odmienną budową ciała charakteryzują się gatunki zwierząt grzebiących. Kret posiada silnie wykształcone kończyny przednie o bardzo dużych pazurach. Umięśnienie głowy i koń-czyn przednich jest bardzo silne, aby sprostać wysiłkowi „podziemnej koparki”. Owłosienie nie ma określonego ułożenia, dlatego nie hamuje ruchów w przód i w tył. Ze względu na duży wysiłek i niewielki dostęp tlenu, serce kreta jest bardzo duże.
Oprócz przystosowań lokomotorycznych związanych ze środowiskiem występowania, ssaki wykazują również liczne przystosowania do rodzaju pobieranego pokarmu. Najogólniej można podzielić wszystkie ssaki na mięsożerne, owadożerne, wszystkożerne i roślinożerne. Do rodzaju pokarmu dostosowane jest zarówno uzębienie, jak też budowa przewodu pokarmowego. Najliczniejszą grupę wśród ssaków stanowią zwierzęta roślinożerne. Ponieważ pokarm roślinny jest słabo przyswajalny, układ trawienny roślinożerców jest bardzo długi, a żołądek zazwyczaj skomplikowany, złożony z czterech części: żwacza, czepca, ksiąg i trawieńca. Mięsożercy charakteryzują się mało skomplikowanym układem pokarmowym z prostym żołądkiem, trawiącym łatwo strawne mięso. Więcej trudności w pobieraniu pokarmu mają ssaki owadożerne, ponieważ ich ofiary pokryte są chityną, która jest niestrawna. Mają one również największe dzienne zapotrzebowanie pokarmowe. Rzęsorek zjada w ciągu dnia prawie tyle larw owadów, ile sam waży. Wszystkożerne stanowią wśród ssaków najliczniejszą grupę.